mijter-met-pepernoten

Dacht jij dat de pepernoten uit de supermarkt ook echt pepernoten zijn? Niet dus, dat zijn kruidnoten. Maar wat is eigenlijk het verschil en waarom strooien we ermee tijdens sinterklaas? Tijd om eens in de oorsprong van de traditie te duiken, uit te zoeken wat het nu eigenlijk zijn en vooral wat we er mee kunnen.

Pepernoten en kruidnoten : Het verschil

Links zijn pepernoten, rechts zijn kruidnoten.

pepernoten

kruidnoten

 

 

 

 

 

 

Het verschil is op het eerste gezicht meteen duidelijk. Pepernoten zijn ouder dan kruidnoten. Ze werden van origine gemaakt van deegafval van kruidkoeken en taai taai. Een restproduct dus. Er zat weinig smaak aan dus die werd flink opgekrikt met gember, kaneel, kardemom en korianderzaad. Gek genoeg dus geen peper! Peper moet hier meer gelezen worden als pittig. De kruidnoten zijn eigenlijk halve bolletjes van speculaaskoek.

Het recht om pepernoten te bakken was vroeger voorbehouden aan het koekenbakkersgilde, sterker nog het was een “patroonsdeeg” dat alleen de de patroon gemaakt en verwerkt mocht worden. Je zult het niet geloven maar er zijn (vooral in noord nederland) hele oorlogen om gevoerd!

 

Strooigoed, de traditieStrooigoed-331x448

Maar waarom gooien we dat eten de huiskamer in. Daar gaan een aantal mooie verhalen over rond. Wat ze allemaal gemeen hebben is dat het strooien, die grote boog met half gestrekte arm, een vruchtbaarheidsgebaar is. Denk hierbij aan zaaiende boeren. Het strooien van snoepgoed tijdens sinterklaas is helemaal terug te voeren naar de germaanse tijd. Tijdens de donkere winterdagen strooiden zij voedsel en zaden rond heilige plekken, voornamelijk bomen.

 

 

kruidnoten met geld

Een mooi verhaal is dat Sint Nikolaas, de bisschop van Myra, drie meisjes tegenkwam waarvan de vader de bruidchat niet kon betalen en zijn dochters daarom de prostitutie in dwong. Sint Nikolaas gooide ze toen een hoeveelheid pepernoten toe met daartussen diverse geldstukken. Hiermee konden de dochters hun bruidschat toch betalen. Tegenwoordig doen we geen geld meer tussen de noten, maar nog wel suikergoed…en dat heeft voor kinderen ongeveer dezelfde waarde toch 🙂

 

Pepernoten, kruidnoten: recepten en mogelijkheden

Er zijn vele recepten te vinden, dat heb je zo met een traditioneel product. Dus maar een keuze gemaakt:

Een oud Hollandse variant:

Ingrediënten

  • 125 gram tarwebloem
  • 250 gram zelfrijzend bakmeel
  • 175 gram honing
  • 75 gram stroop
  • 1 ei
  • 1 eetlepel speculaaskruiden
  • 1 theelepel gemalen anijszaad
  • snufje zout

Bereiding

Meng de honing, stroop, ei, anijs, speculaaskruiden en het zout in een kom. Zeef het meel boven de kom en kneed er een stevig deeg van.Zet het deeg daarna 1 tot 2 uur afgedekt in de koelkast zodat het kan opstijven. Rol het deeg uit en snij er blokjes van. Warm de oven eerst voor op 200° C en leg de pepernoten daarna op een ingevette bakplaat en bak ze in 10-15 minuten lichtbruin en gaar.

Een nog ouder en origineler recept is het volgende:

Ingrediënten

  • 125 gram roggemeel
  • 125 gram tarwebloem
  • 1 theelepel (5cc) bakpoeder en 1/4 theelepel zuiveringzout
  • 150 gram heldere, vloeibare honing
  • 100 gram donkere basterdsuiker
  • 1 ei
  • 1 theelepel zout
  • specerijen
  • 1 à 1 1/2 eetlepel speculaaskruiden
  • 1 theelepel anijszaad, gemalen
  • vers gemalen witte peper en pimentpoeder naar smaak

Voorbereiding

  • Meng in een kom honing, suiker en ei.
  • Meng in een andere kom bloem en roggemeel met bakpoeder, zuiveringszout, speculaaskruiden, anijspoeder, peper en piment.
  • Spatel het bloemmengsel door de honing en roer of mix tot een stevig deeg. Als het kruimelig is, doe je er nog 1 tot 2 eetlepels water bij. Dek de kom af met plasticfolie en zet een nacht in de koelkast, maar enkele dagen kan ook. Ik ben pas na tien dagen verder gegaan.

Bereiding

  • Bedek het bakblik met bakpapier of een siliconen bakvel. en verwarm de oven voor op 170 grC.
  • Haal de kom met het deeg uit de koelkast. Als je te weinig bloem hebt gebruikt, is het wat plakkerig gebleven. Bestrooi je handen en het aanrecht met bloem. Pak een stuk deeg ter grootte van een flink ei en vorm hier met bebloemde handen repen van die je daarna in dobbelstenen snijdt. Leg de pepernoten op de bakplaat.
  • Bak de pepernoten vijftien tot twintig minuten in het midden van de oven gaar.
  • Laat de pepernoten op een taartrooster afkoelen. Als ze net uit de oven komen zijn ze zacht. Bij het afkoelen worden ze knapperig, maar heb geduld: na een dag zijn ze taai.

Kruidnoten:

Kruidnoten maken is erg leuk werk, vooral met kinderen, die genieten ervan om met hun kleine handjes de bolletjes te draaien!

Ingrediënten:

  • 250 gr zelfrijzend bakmeel
  • 125 gr donkerbruine basterdsuiker
  • 100 gr koude harde boter
  • 6 el melk
  • 4 tl speculaaskruiden
  • Snuf zout

Zo maak je het

  • Verwarm de oven voor op 175 gr. (hete lucht)
  • Meng het bakmeel met de suiker, de speculaaskruiden en het zout.
  • Snij de koude boter in blokjes en voeg dit samen met de melk bij de droge ingrediënten.
  • Kneed er snel (eventueel met een keukenmachine) een samenhangend deeg van.
  • Bekleed een bakplaat met bakpapier.
  • Maak balletjes ter grootte van een knikker van het deeg en verdeel deze over de bakplaat.
  • Bak de pepernoten in ongeveer 25 minuten af in de oven.

En als je jezelf afvraagt wat je culinair verder nog kan met deze noten dan ga je, zoals ik, wat rondstruinen op internet. ER gaat een werled voor je open. Je kunt natuurlijk beginnen met een kookboek te bestellen:

“Maak van de noot een deugd” , een heus kookboek alleen over koken met kruidnoten.

Maar ook zonder kookboek is er nog wel wat te vinden op het net aan recepten die me wel lekker lijken:

Pepernotentiramisu (eigenlijk kruidnotentiramisu, maar ja…)

Recept voor kruidige gehaktballen

Het duurt even, maar echt: deze ballen zijn het wachten waard. Eén keer eten en je wilt ze nooit meer zonder kruidnoten!

Nodig voor 4 ballen:

  • 500 g rundergehakt
  • 1 kleine ui, gesnipperd
  • 1 ei
  • 2 el tomatenpuree
  • 3 el melk
  • 4 el kruidnoten, verkruimeld
  • 1 runderbouillonblokje, verkruimeld
  • 1 tl vers gemalen peper
  • zout, naar smaak

Voor de jus:

  • 1 runderbouillonblokje
  • 0,5 l water
  • 1 el tomatenpuree
  • 0,5 el kruidnoten, verkruimeld
  • boter

Bereiding:

  • Verhit wat boter en fruit de ui op laag vuur goudbruin. Laat wat afkoelen en meng met alle overige ingrediënten voor de gehaktballen. Laat het mengsel een halfuurtje rusten in de koelkast en draai er dan vier ballen van.
  • Smelt een klontje boter in een braadpan en laat goed heet worden. Bak hierin de ballen aan alle kanten goed bruin.
  • Blus de ballen af met water tot ze half onder staan. Voeg nu het bouillonblokje, de tomatenpuree en de verkruimelde kruidnoten toe en roer dit tot een mooie egale jus. Doe het deksel op de pan en laat de ballen in ongeveer een half uur gaar sudderen.

Nog spannender zijn de volgende recepten:

Pepernotenijs

Warme pepernotensoep met peer

Ingrediënten

De pepernoten:

  • 250 gram bloem
  • 2 gram bakpoeder
  • 5 gram speculaaskruiden
  • 50 gram boter
  • 100 gram bruine basterdsuiker
  • 1 gram zout

De soep :

  • 300 gram melk
  • 100 gram water
  • Vanillestokje
  • 300 gram witte chocolade
  • 2 rijpe handperen

Bereiding:

  • Verwarm de oven voor op 180 graden C.
  • Kneed intussen alle ingredienten voor de pepernoten door elkaar.
  • Maak er vervolgens kleine balletjes van.
  • Leg deze balletjes daarna op een ingevet bakblik en druk ze een beetje plat.
  • Bak ze niet langer dan 10 minuten want anders verbranden ze.
  • Voor de soep snijd het vanillestokje in de lengte doormidden en schraap het merg eruit.
  • Verwarm daarna de merg en de stokjes in de melk en het water.
  • Laat het 5 minuten goed trekken.
  • Haal vervolgens het vanillestokje eruit.
  • Hak daarna de chocolade in stukjes en los het op in de melk, met behulp van een staaf- of een handmixer.
  • Schil daarna de peren, snijd ze in vieren, verwijder het klokhuis en snijd ze vervolgens in de lengte in dunne plakjes.
  • Verdeel ze dakpansgewijs over 4 borden.
  • Schep tenslotte de hete en schuimige soep over de peer en strooi de pepernoten erover.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Post Navigation